DMvÇ Sözlük

Bilgi çağında, dijitalleşmeyle birlikte içinde bulunduğumuz toplum artık teknolojiden ayrı gözetilemez. Bu noktada yetişkinlerin dijital okur yazarlık kazanımının yanı sıra çocukların da dijital okur yazarlık deneyimi kazanmaları gerekmektedir. Dijital Medya ve Çocuk projesi bu bağlamda hali hazırda yabancı kaynakları Türkçeleştirerek, akademik çalışmaları ve güncel konuları internet sitesinde ebeveynlerle buluşturmaktadır. Dijitalleşmeyle, literatür hem akademik olarak hem de güncel olarak yeni kelimeler, söylemler kazanmıştır. Bu noktada ebeveynlere yardımcı olmak için kurulmuş olan Dijital Medya ve Çocuk projemiz, ebeveynleri dijital dile yakınlaştırmak için bir dijital sözlüğe ihtiyaç duymaktadır.

Siber zorbalık

Teknolojik iletişim araçlarını kullanarak bir kişiye yada bir gruba yapılan sosyal, sözel, psikolojik saldırıların tümüdür.  Amaç; bilgisayar ve cep telefonu aracılığı ile bireylerin tehdit edilmesi, küçük düşürülmesi, gruptan dışlanması, ayrımcılığa maruz bırakılmasıdır. Diğer zorbalıklardan farklı olarak ; kaçması daha zor,  sürekli  çevrim içi  olduğundan yüz yüze etkileşimden daha saldırgandır.[1]

Temas riski

Temas riski çocukların dijital ortamda tanımadıkları kişilerle iletişime geçmeleri ile ortaya çıkar. Tüm sosyal ağlar (Facebook, Twitter , Instagram, whatsapp) yoluyla ve oyun portallarında özellikle canlı yayınlarda görülmektedir. Bir kişinin bu ağları kullanarak çocuk ile bir mesaj yoluyla iletişime geçmesiyle bu temas oluşur.[2]

Dijital Yerli

1990 sonrası dünyaya gelen, dijital uygulamaları günlük hayatın vazgeçilmez bir parçası gibi gören ve dijital uygulamalarda kendilerine özgü işaret ve sembollerle farklı diller yaratarak iletişim kuran jenerasyon, dijital yerli olarak adlandırılır. Dijital yerliler interneti kişisel ilgi veya eğlence, sosyal iletişim, günlük kullanım (bilgi depolama veya bilgiye erişim, tren biletlerine bakma gibi), profesyonel çalışma, ders çalışma amacı ile kullanmaktadır.  

Dijital Göçmen

Teknolojiyi hayatlarına yeni almış ve 1980 öncesinde doğmuş olan nesildir. Dijital teknolojilerle bir sonraki kuşağa göre bu dünyaya kendini daha yabancı hisseden eski kuşağa denmektedir. Dijital göçmenlerin teknolojiyi kullanmaları ağırlıklı olarak bilgi amaçlı olup, son zamanlarda eğlence, sohbet etme ve video oyun gibi sebeplerle de kullandıkları gözlemlenmektedir.[3]

Unutulma Hakkı

Bilgisayar ya da cep telefonlarının hafızalarında yer alan fotoğraf, kimlik bilgisi, adres ve diğer kişisel bilgilerin, bireyin kendi talebi üzerine bir daha geri getirilemeyecek biçimde ortadan kaldırılmasıdır. Bireyin geçmişte işlemiş olduğu suçtan veya dijital medyada uğradığı bir saldırıdan dolayı damgalanmış bir şekilde hayatını geçirmek istememe özgürlüğüne dayandırılır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 8. maddesindeki özel hayat ve aile hayatına saygı hakkı, Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının özel hayatın gizliliği başlıklı 20. maddesi ve Türk Medeni Kanunu’nun, hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimsenin, hâkimden, saldırıda bulunanlara karşı koruma istemesini içeren 24. maddesi ile koruma altına alınmış durumdadır. Türkiye hukuku açısından henüz yasal bir hak olarak tanımlanmamakla birlikte bu hak, özel hayatın gizliliği kapsamında değerlendirilmektedir. [4]

Nomofobi

“Mobil Telefon Yok” ifadesinden türetilmiş olan kelimenin sözlük anlamı, bir cep telefonunun, kişisel bilgisayarın (PC) veya herhangi bir başka sanal iletişim aygıtının bulunmamasının yol açtığı rahatsızlık veya endişe olarak tanımlanan belirli bir fobidir. Bu kelime 2008 yılında İngiltere’de Posta İdaresi tarafından yapılan bir araştırma ile ortaya çıkmıştır. Anlık iletişim ve akıllı telefonlar sayesinde zorlu ve bağımlılık yaratan davranışlara neden olan bir rahatsızlık olarak ortaya çıkan nomofobi üzerine yapılan vaka çalışmasında semptomları şu şekilde belirtilmiştir: Anksiyete, depresyon, titreme, terleme, taşikardi, yalnızlık ve panikatak.[5]

Arabulucu Ebeveynlik

Çocukların medya tüketimi süreçleriyle ilgili olarak kullanılan bu sözcük, ebeveynlerin çocuklarıyla medya kullanımı etrafındaki etkileşim biçimlerini ifade ediyor. [6]

Dijital Vatandaşlık

Dijital vatandaş, bilgi ve iletişim kaynaklarını kullanırken eleştirebilen, çevrimiçi yapılan davranışların etik sonuçlarının farkında olan, teknolojiyi başkalarına zarar vermeyecek şekilde kullanabilen, internet ortamında iletişim hakkını kullanan, yaptığı paylaşımlarında ve işbirliğinde doğru tutumu sergileyen ve başkalarını da bu yönde teşvik eden vatandaştır. Dijital vatandaşlık ise bu bağlamda teknoloji kullanımına ilişkin hak ve sorumluluklar bütününde yer alan davranış normları olarak ifade edilebilir. Dijital teknolojilerin global bir şekilde kullanılması, tüm milletlerin vatandaşlarına eşit hak ve sorumluluklar yükleyerek herkesin dijital vatandaş olabileceğini kanıtlar.[7] 

Kodlama

Son 12 yıldır 21. yüzyıl “Dijital Çağ” olarak adlandırılmış olup bu çağa ait bazı beceriler söz konusu. Kodlama da bu becerilerden biri olarak listede bulunur. Basit tanımıyla bilgisayara kodlarla komut vermek olan kodlama, küresel çapta yaygınlaşmaya başlamış bir kavram. Günümüzde kodlama, hem öğrenciler hem de iş dünyası için önemli bir konuma sahip. Bu yüzden ülkemizde, 2012-2013 öğretim yılından itibaren Bilişim Teknolojileri ve Yazılım adlı dersin 5. Sınıflara verilmeye başlanması Milli Eğitim Bakanlığınca kabul edilmiştir.[8] 

Dijital Haklar

Dijital vatandaşlık ile ilintili olarak ortaya çıkan dijital haklar, kişilerin dijital medyaya erişmesine, kullanmasına, oluşturmasına ve yayınlamasına  izin veren insan hakları ve yasal haklardır. Bu kavram Internet ortamının, herkese fikrini belirtme hakkı vermesinden dolayı çevrimiçi mecralarda denge unsuru noktasında bulunur. Bu noktada denilebilir ki dijital ortamdaki risklere karşı hepimizin hak ve sorumlulukları var.[9]


[1] Bullying Is Everybody’s Business” commensensemedia.org. web. 12.11.2019

Aksaray, S. Siber Zorbalık. Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi,  20,  2 ( 2011):  405-432

[2]  ”Online grooming”. ppmattorneys.co.za .web. 12.11.2019

[3] Eşgi, N. Dijital Yerli Çocukların ve Dijital Göçmen Ebeveynlerinin İnternet Bağımlılığına İlişkin Algılarının Karşılaştırılması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (H. U. Journal of Education) 28(3), 181-194 (2013)

Karabulut, B. Bilgi toplumu çağında dijital yerliler, göçmenler ve melezler. Pamukkale Üniversitesi

Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi . ı 21( 2015): 11-23

[4] AYMK,N.B.B, Başvuru No.2014/17143 , K.T.01.3.2017

-https://dijitalmedyavecocuk.bilgi.edu.tr

[5] Antonio E. Nardi, Marcele Regine De Carvalho,Tathiana Pires Baczynski,Adriana Cardoso De Olivei, Alexandre Martins Valença, Anna Lucia Spear King. «Nomophobia: Dependency on virtual environments or social phobia?» Computer In Human Behavior, 2013: 140-144.

Haluk ERDEM, Ufuk TÜREN, Gökdeniz KALKIN. «Mobil Telefon Yoksunluğu Korkusu (Nomofobi) Yayılımı:Türkiye’den Üniversite Öğrencileri ve Kamu Çalışanları.» Bilişim Teknolojileri Dergisi, 2017.

Tran, Dewey. «Classifying Nomophobia as Smart-Phone Addiction Disorder.» escholarship, 2016.

[6]  Coyne, Sarah M., et al. “Parenting and digital media.” Pediatrics140.Supplement 2 (2017): S112-S116.

[7] Şahin Bayzan, Ahmet Çubukcu. «Türkiye’de Dijital Vatandaşlık Algısı ve Bu Algıyı İnternetin Bilinçli, Güvenli ve Etkin Kullanımı ile Artırma Yöntemleri .» Middle Eastern & African Journal of Educational Research, 2013.

[8] Dijital Medya ve Çocuk. May 2019. https://dijitalmedyavecocuk.bilgi.edu.tr/2019/05/08/kodlama-bir- cilginlik-mi-yoksa-gereklilik-mi/.

SEFEROĞLU, Zehra SAYIN Süleyman Sadi. «Yeni Bir 21. Yüzyıl Becerisi Olarak Kodlama Eğitimi ve Kodlamanın Eğitim Politikalarına Etkisi.» 2016.

[9] CITIES FOR DIGITAL RIGHTS. tarih yok. https://citiesfordigitalrights.org/ (2019 tarihinde erişilmiştir).